dinsdag 21 januari 2014

Excel: meerdere variabelen vergelijken in een staafgrafiek

In Excel kun je - vaak met het nodige kunst- en vliegwerk - prachtige grafieken maken. Het volgende voorbeeld heb ik gemaakt aan de hand van een voorbeeld uit dagblad Trouw van 15 januari.


Belangrijkste trucs zijn hier:
  • Reeks koppelen aan secundaire as.
  • Gestapelde staafgrafiek waarbij je de tussenstukken ontkleurt.
  • Tienpuntschaal suggereren met behulp van labels in plaats van echte horizontale as.
Het origineel zag er trouwens iets anders uit:



Het voorbeeld is te downloaden als Excelgoedeten.xlsx via

https://drive.google.com/folderview?id=0B7HgkOwFZtdZVmhRQUZFM28yc1U&usp=sharing

Voor verder Excel tips klik hier.

Aardbevingen boven gasveld Friesland grafisch weergegeven

Ook in Friesland wordt gas gewonnen. Dit gebeurt voornamelijk langs de oostgrens. De hoeveelheid staat weliswaar in geen verhouding tot de hoeveelheid die uit het gasveld van Slochteren gehaald wordt. Toch zien we ook hier lichte aardbevingen optreden. De zwaarste tot nu toe was 2,8 op de schaal van Richter. Dit was op 26 november 2009 te De Hoeve.

De aardbevingen hebben in grote lijnen allemaal langs de Friese oostgrens plaatsgevonden.

We geven ze weer in een grafiek:


We zien dat de bevingen tot nu toe weinig talrijk zijn en van een lage intensiteit. Ze vallen allemaal in categorie 1: Niet gevoeld, slechts door seismometers geregistreerd. Ter vergelijking, de zwaarste beving boven het gasveld van Slochteren tot nu toe had een kracht van 3,6 op de schaal van Richter en een intensiteit van 6: Lichte schade. Schrikreacties. Voorwerpen in huis vallen om. Lichte schade aan minder solide huizen.

De vraag is natuurlijk wat er gaat gebeuren als de winning verlegd wordt van het gasveld van Slochteren naar de gebieden er om heen.

De data zijn afkomstig van het KNMI:

Datum Lokatie Intensiteit Magnitude Diepte
22-4-1999 Rottevalle 1,0 1,0 3,0
14-2-2003 Rottevalle 1,0 1,8 3,0
21-3-2005 Amelanderwad 1,0 1,8 3,0
28-5-2005 Morra 1,0 1,4 3,0
26-11-2009 De Hoeve 1,0 2,8 3,0
16-10-2012 Oudwoude 1,0 1,1 3,0
9-8-2013 Amelanderwad 1,0 1,8 3,0

zaterdag 18 januari 2014

De winning van aardgas en de aardbevingen in Groningen in grafieken; bijgewerkt 16-06-2017

De aardbevingen boven het gasveld van Slochteren

Neemt het aantal aardschokken af na de maatregelen? Als we de tussenstand van dit jaar vergelijken met de laatste tien jaar zien we voor de hele provincie Groningen dit:

jaar aantal groter of gelijk 2.5
2005 31 0
2006 49 2
2007 30 1
2008 40 2
2009 44 3
2010 39 2
2011 83 3
2012 95 1
2013 121 5
2014 83 5
2015 113 2
2016 119 0
2017 17 0

Na het onrustige jaar 2013 zitten we nog niet weer op het niveau van de relatief kalme jaren van voor 2011. In 2014 hadden we 83 bevingen boven het gasveld van Slochteren. Wel zien we dat jaar nog behoorlijk wat fikse bevingen van boven de 2,5: 5 stuks, net zo veel als in 2013. De laatste twee jaar neemt het aantal zwaardere bevingen af. Voor 2017 zitten we op 17 bevingen waarvan nog nul boven de 2,5. In de grafiek beneden zien we ook nog weinig verandering in het algemene beeld van de afgelopen jaren..

Algemeen

De aardbevingen in Noordoost-Groningen veroorzaken veel schade aan woningen omdat ze zich voordoen op gemiddeld slechts drie kilometer onder het aardoppervlak. Dit gemiddelde is trouwens een schatting van het KNMI. Er kunnen bevingen zijn die zich veel dichter aan de oppervlakte voordoen.

Bovendien zorgt de kleigrond voor een golvende werking aan het oppervlak wat er eveneens voor zorgt dat de schade aan huizen en gebouwen vaak aanzienlijk is. De intensiteit is dus heviger dan bij een zogenaamde tektonische aardbeving die op veel grotere diepte - vaak rond de dertig kilometer - plaatsvindt.

Voor de intensiteit wordt de schaal van Mercalli gebruikt. Deze schaal loopt van 1 tot en met 12. Een beschrijving is te vinden via Wikipedia:

Sterkte
Uitwerking/Gevolgen
1Niet gevoeld, slechts door seismometers geregistreerd
2Nauwelijks gevoeld, alleen onder gunstige omstandigheden gevoeld.
3Zwak, door enkele personen gevoeld. Trilling als van voorbijgaand verkeer.
4Vrij sterk, door velen gevoeld. Trillingen als van zwaar verkeer. Rammelen van ramen en deuren
5Sterk, algemeen gevoeld. Opgehangen voorwerpen slingeren. Slapende mensen worden wakker.
6Lichte schade. Schrikreacties. Voorwerpen in huis vallen om. Lichte schade aan minder solide huizen.
7Behoorlijke schade. Schade aan veel gebouwen. Schoorstenen breken af. Golven in vijvers. Kerkklokken geven geluid.
8Zware schade. Algehele paniek. Algemene schade aan gebouwen. Zwakke bouwwerken gedeeltelijk vernield.
9Verwoestend. Veel gebouwen zwaar beschadigd. Schade aan funderingen. Ondergrondse pijpleidingen breken.
10Buitengewoon verwoestend en extreme schade. Verwoesting van vele gebouwen. Schade aan dammen en dijken. Grondverplaatsing en scheuren in de aarde.
11Catastrofaal. Algemene verwoesting van gebouwen. Rails worden verbogen. Ondergrondse leidingen vernield.
12Buitengewoon catastrofaal. Algemene verwoesting. Verandering in het landschap. Scheuren in rotsen. Talloze vernielingen

Er wordt ook nog wel een andere maat voor dit soort bevingen gebruikt PGA: (peak ground accelaration). In Wikipedia vinden we daarvoor de volgende tabel:

Instrumental IntensityAcceleration(g)Velocity(cm/s)Perceived ShakingPotential Damage
I< 0.0017< 0.1Not feltNone
II-III0.0017 - 0.0140.1 - 1.1WeakNone
IV0.014 - 0.0391.1 - 3.4LightNone
V0.039 - 0.0923.4 - 8.1ModerateVery light
VI0.092 - 0.188.1 - 16StrongLight
VII0.18 - 0.3416 - 31Very strongModerate
VIII0.34 - 0.6531 - 60SevereModerate to heavy
IX0.65 - 1.2460 - 116ViolentHeavy
X+> 1.24> 116ExtremeVery heavy
De zwaarste beving tot nu toe, die bij Huizinge, had volgens een NAM rapport een maximum van 0,085 g of 3,45 cm/s, Dat betekent dat de perceived shaking dus sterk was. De Potential Damage wordt als licht aangemerkt.

In 2017 is het KNMI met een hazardkaart gekomen voor het gebied. De kaart geeft de kans op een aardbeving van een bepaalde intensiteit aan.



De algehele schade zou evenwel vooral het gevolg zijn van het grote aantal opeenvolgende bevingen: een stapeleffect, vele kleintjes zouden ook hier één grote maken. Ik heb nergens kunnen vaststellen of deze bewering ook klopt.

Rond half oktober 2015 kwam het KNMI met de volgende verwachting:
Contouren van de maximaal te verwachten versnelling van de bodem in Groningen die eens in de 475 jaar overschreden kan worden. In de gemeente Loppersum is het maximum afgenomen van 0,42 naar 0,36g (versnelling van de zwaartekracht).


Bron: KNMI

Dat is nog altijd 4 keer zo zwaar als de beving bij Huizinge.

Ik heb nu in Excel een bellengrafiek gemaakt waarop ik de magnitude van de bevingen (volgens de schaal van Richter) uitzet tegen de datum ervan. De grootte van de bellen geeft de intensiteit van de beving aan: hoe groter, hoe meer schade.

Het is in de grafiek duidelijk te zien hoe met de jaren de bevingen in frequentie en intensiteit toenemen. De bevingen met een magnitude kleiner dan 1 op de schaal van Richter heb ik hier overigens weggelaten. Ook deze bevingen nemen toe in frequentie.

De bron voor de data is het KNMI.


Opvallend is dat er in de jaren 2005-2009 (er wordt dan veel minder gas uit het veld van Slochteren gepompt) minder zware en intensieve bevingen plaatsvinden. In de grafiek valt verder vooral op dat het aantal bevingen in kracht en intensiteit toeneemt aan het eind van de periode. Een en ander valt samen met de verhoogde productie uit het gasveld van Slochteren (zie grafiek onder).

De gegevens van de bevingen van 2,5 op de schaal van Richter en zwaarder boven het gasveld van Slochteren (bron: KNMI):

Datum
Lokatie
Intensiteit
Magnitude
Diepte
1-7-1994 Stedum 1,0 2,7 3,0
30-7-1994 Middelstum 4,5 2,7 1,0
15-2-1998
't Zandt 3,0 2,6 3,0
12-6-2000 Loppersum 2,0 2,5 3,0
15-6-2000 Siddeburen 2,0 2,5 3,0
12-9-2001
Noordzee 1,0 3,1 3,0
27-9-2003
Westeremden 1,0 2,7 3,0
24-10-2003 Hoeksmeer 4,5 3,0 3,0
10-11-2003 Stedum 4,5 3,0 3,0
16-11-2003 Stedum 1,0 2,7 3,0
8-8-2006 Westeremden 1,0 3,5 3,0
8-8-2006
Westeremden 1,0 2,5 3,0
17-2-2007 Harkstede 1,0 2,6 3,0
10-7-2008 Holwierde 3,0 2,5 3,0
30-10-2008
Westeremden 2,0 3,2 3,0
14-4-2009 Huizinge 1,0 2,6 3,0
16-4-2009 Appingedam 1,0 2,6 3,0
8-5-2009 Zeerijp 1,0 3,0 3,0
26-11-2009
De Hoeve 1,0 2,8 3,0
7-5-2010 Waddenzee 1,0 2,5 3,0
14-8-2010 Uithuizermeeden 1,0 2,5 3,0
27-6-2011 Garrelsweer 1,0 3,2 3,0
31-8-2011 Uithuizen 1,0 2,5 3,0
6-9-2011 Oosterwijtwerd 3,0 2,5 3,0
9-10-2011
Noordzee 1,0 3,1 3,0
16-8-2012 Huizinge 6,0 3,6 3,0
7-2-2013 Zandeweer 5,5 3,2 3,0
7-2-2013 Zandeweer 5,0 2,7 3,0
9-2-2013 't Zandt 5,0 2,7 3,0
2-7-2013
Garrelsweer 5,0 3,0 3,0
4-9-2013
Zeerijp 4,0 2,8 3,0
13-2-2014
Leermens 5,0 3,0 3,0
1-9-2014
Froombosch 4,0 2,6 3,0
30-9-2014
Garmerwolde 5,0 2,8 3,0
5-11-2014
Zandeweer 5,0 2,9 3,0
30-12-2014
Woudbloem 5,0 2,8 3,0
6-1-2015
Wirdum 5,0 2,7 3,0
30-9-2015
Hellum 5,0 3,1 3,0


De bevingen kunnen we - zo veel is inmiddels duidelijk - relateren aan de hoeveelheid gewonnen aardgas. Via de website Aardgas-in-Nederland.nl heb ik de volgende grafiek gevonden:


Het groene gebied geeft de winning aan uit het gasveld van Slochteren. Kijkend naar het verband tussen deze grafiek en de grafiek waarin ik de magnitude en de intensiteit van de bevingen heb weergegeven, vraag ik me af of het totaal terugbrengen van de winning uit het gasveld van Slochteren naar rond de 40 miljard m3 per jaar afdoende is. Pas bij winning van minder dan 30 miljard m3 per jaar lijkt de rust enigszins terug te keren.

De vraag is of de regering daar echt op zit te wachten. Als we naar de volgende grafiek kijken, lijkt het erop dat de gasproductie uit het gasveld van Slochteren doelbewust is opgevoerd om de gevolgen van de crisis te bestrijden. Zonder deze extra inkomsten had Nederland waarschijnlijk miljarden extra moeten bezuinigen. Zoveel solidariteit met Groningen zal voor veel Nederlanders wel heel veel gevraagd zijn.


Bijbehorende bestand ExcelAardbevingen003.xlsx is te downloaden via:

https://drive.google.com/drive/u/0/folders/0B7HgkOwFZtdZVmhRQUZFM28yc1U

Voor verder Excel tips klik hier.

dinsdag 7 januari 2014

Excel: How To Compare Categories With Two Sets of Data With Different Ranking?

Based om an example in a Dutch newspaper with two charts I created this one:



Here are the data from A1:D11:

Length Per Km2 Rank Investment: Euro Per Citizen
The Netherlands 78 Rank 6  €                                       137
Belgium 58 Rank 7  €                                       130
Germany 37 Rank 5  €                                       142
Switzerland 35 Rank 2  €                                       429
Spain 28 Rank 8  €                                       128
France 20 Rank 4  €                                       182
Great Britain 15 Rank 10  €                                        82
Ireland 10 Rank 9  €                                       103
Sweden 5 Rank 3  €                                       197
Norway 1 Rank 1  €                                       545

You can download the file excelhigway.xlsx through this link:

donderdag 2 januari 2014

Powerpoint: Starting Templates By Using an Add-in

Powerpoint: Starting Templates By Using an Add-in

Step 1: create template WalMar.potm

Step 2: Adjust the XML of this template by using Custom UI editor; create a custom UI part like this:

<customUI xmlns="http://schemas.microsoft.com/office/2009/07/customui">
      <ribbon startFromScratch="false">
            <tabs>
                  <tab id="Templates" label="Templates" insertBeforeMso="TabHome">
                        <group id="WalMar" label="WalMar">
                             <button id="TemplatesWalmar" label="Templates Walmar" imageMso="FilePrepareMenu" size="large" onAction="OpenTemplatesWalmar" />
                        </group>
                  </tab>
            </tabs>
      </ribbon>
</customUI>

The tab will then look like this:


Step 3: Add VBA to WalMar.potm:

Sub OpenTemplatesWalmar ()
    Dim oPA As PowerPoint.Application
    Dim oPP As PowerPoint.Presentation
    Dim strTemplate As String
   
    strTemplate = "D:\WalMar\Templates\Powerpoint\HouseStyle.ppt" 'As an example
   
    Set oPA = New PowerPoint.Application
    oPA.Visible = msoTrue
    oPA.Presentations.Open strTemplate, untitled:=msoTrue
End Sub

Be sure the file HouseStyle.ppt exists at the given location.

Step 4: Save WalMar.potm as an Add-In: WalMar.ppam

Step 5: Save WalMar.ppam at a trusted location

Step 6: Add WalMar.ppam as an Powerpoint add-in

Now every time you start Powerpoint, you will get this new tab called Templates which leads you to the given template.

woensdag 1 januari 2014

Friesland: overlijdens- of gedachtenislepels

We hebben inmiddels de teksten van 1118 lepels in onze verzameling. Eén categorie daarvan is die van de overlijdens- of gedachtenislepels. Deze categorie telt enkele tientallen exemplaren. Bijzondere aandacht willen we hier geven aan de lepels uit de adellijke kringen van Friesland.

Het lijkt erop dat in ieder geval sommige families de gewoonte hadden dit soort lepels uit te delen aan dragers tijdens de begrafenis, als herinnering. Vooral uit de familie Bergsma is een aantal exemplaren bekend waarbij ook steeds de naam vermeld wordt aan wie de lepel geschonken is.

We hebben te weinig exemplaren om echte conclusies te kunnen trekken.

Familie Bergsma

Willem Bergsma, schoonvader van Dodonea Doitsma

Ter gedagtenis v. de wel ed. gestr. hr. Willem Bergsma gecomm.de staat v. Friesland en old secr.trs v. Oostdongeradeel &c &c
Is bijgezet den 29 dito in de grafkelder te Jouswier
Geb. den 6 octob. 1706 en gest. 22 junij 1774

Arjen Gerrits
------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Ter gedagtenis v. de wel ed. gestr. hr. Willem Bergsma gecomm.de staat v. Friesland en old secr.trs v. Oostdongeradeel &c &c
Is bijgezet den 29 dito in de grafkelder te Jouswier
Geb. den 6 octob. 1706 en gest. 22 junij 1774

Eelse Gerrits
------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Ter gedagtenis v. de wel ed. gestr. hr. Willem Bergsma gecomm.de staat v. Friesland en old secr.trs v. Oostdongeradeel &c &c
Is bijgezet den 29 dito in de grafkelder te Jouswier
Geb. den 6 octob. 1706 en gest. 22 junij 1774

S:J:K
Lieuwe Sipkes
------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Romelia Schik, vrouw van Willem Bergsma

Ter gedagtenis van de wel geb vrouwe Rimelia Schik wed: wijl: de heer W. Bergsma in leven gecomde de staat van Friesl: en old secrts v: Oostdong etc.etc.
Is bijgeset den 22 augs in de grafkelder te Jouswier
geb: den 13 julij 1714, gest. den 16 augs 1792

Willem Lieuwes
------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Johannes Casparus Bergsma, zoon van Willem Bergsma en Romelia Schik

Ter gedagtenis v. de hoog edele gestrenge hr en mr Johannes Casparus Bergsma in leven grietman v. Franekeradeel gecommde staat v. Friesland in't mindergetal dijkgraaf & ontvanger generaal v: Oostdongeradeel

Is bijgeset den 2 julij daar aanvolgende te Metslawier
Geb: den 16 octb: 1747 overleden den 26 junij 1793

Marten Everts wed.

Dodonea Doitsma, de vrouw van Petrus Bergsma, de zoon van Willem Bergsma

De welgeboren vrouwe Doedon Jac Doitsma huisvrouw van de hooged gestr hr en mr P.A. Bergsma grietman over Dantumad gedep de Staat van Friesland dijkgraaf van Oostdongeradeel  dijken && geb den 5 dec 1753 te Zwol, en overled: te Damwold 21 febr 1794. Bijgezet in de grafkelder den 28 dito

Fedde Jacobs
------------------------------------------------------------------------------------------------------------
De wel geb vrouwe Doedon: Jac: Doitsma huisvrouw van de hoog erd gest: hr. mr. P:A: Bergsma grietman over Dantumad gedde staat van Friesl en dijk graaf van Oostdongerd zee dijken && geb. 5 decb: 1753 & te Zwol en overled te Damwold 2i febrij 1794
Bijgeset in de grafkelder den 28 dito

Pijtter Meinderts
------------------------------------------------------------------------------------------------------------
De wel geb vrouwe Doedon: Jac: Doitsma huisvrouw van de hoog erd gest: hr. mr. P:A: Bergsma grietman over Dantumad gedde staat van Friesl en dijk graaf van Oostdongerd zee dijken && geb. 5 decb: 1753 & te Zwol en overled te Damwold 2i febrij 1794
Bijgeset in de grafkelder den 28 dito

Henrik Pijtters
------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Overige families

Vegelin van Claarbergen & Glinstra

J.P. ter gedagtenis van jonkheer Epo Sjuck Burmania Vegelin van Claarbergen ongelukkig verdronken bij het eiland Schiermonnikoog den 29 augustus 1789 oud 19 jaar en 9 maanden

Hiervan zijn wel vijf exemplaren bekend met allemaal dezelfde tekst
------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Ter gedagtenis van mevrou L:A. van Vegilin geb. Glinstra 1785
------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Valerius Glinstra [is gestorven den] 26 junij 1794

Van dit exemplaar hebben we niet de volledige tekst
------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Liauckema

Anno 1546 den 20 martij sterf Anna Schelto Liauckema ende Siouck Martena dogter oldt XXII dage

Tempus nascendi et tempus moriendi
------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Lycklama à Nijeholt & Schwartzenberg en Hohenlansberg

Ter gedagtenis van het overlijden van den hoog edln gestrengen heere A. Lycklama a Nieholt grietman over Utingeradeel oud 47 jaaren
------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Ter gedagtenis van vrouwe E:H:  baronesse Swartsenberg en Hohenlansberg echtgenoote van T:M: Lycklama a Nijeholt  overleden den 3 augustus 1803 oud 35 jaar
------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Ter gedachtenis aan de lijkstatie van den hoog wel geb. heer jr: Georg Frederik baron Thoe Schwarthenberg en Hohenlansberg grietman over Menaldumadeel overlden den 6 aug: 1783

Mockema

Een gedenckteken Fredericus Mockema gebooren den 26 decemb os 1698 gestorven den 10 novemb ns 1722