zaterdag 26 november 2016

Friesland: oude grafzerken uit de kerk van Hemelum tevoorschijn

Op de plaats van de huidige Nicolaas kerk stond al in 1180 een vrouwenklooster van de benedictijner orde, het Sint-Nicolaasklooster. Dit klooster was een van de eerste kloosters in Friesland. Behalve nonnen, vestigden zich in de buurt ook begijnen, vrome katholieke vrouwen, die een kuis leven wilden leiden. In 1668 werd deze kerk gebouwd op de fundamenten van de oude kloosterkerk. De kerk is in 1816 gewijzigd. In 1896 is de toren aangepast.


Momenteel - november 2016 - wordt de vloer van de kerk gerestaureerd. Tegelijk worden ook de oude grafzerken aangepakt. Het gaat totaal om vijf grafzerken, van ongeveer 1641 tot 1722. Twee ervan zijn met een betonlaag bedekt. Deze laag wordt zo goed mogelijk verwijderd.

De grêfskriftekommisje heeft op 26 november deze kerk voor het eerst bezocht. Alle foto's zijn van Melle Koopmans.

Grafzerk 1



Anno 1697 den 24 febrij is in den heere ontslapen den eerbare Aafke Sijbrens oudt in haar 36 iaar in leven huisvrouw van den ed Foeke Reijtsma ontfanger van Hemelumer Oldephaart en Noord:wolde ende leyt alhier begraven

Aafke Sijbrens was de tweede vrouw van Foeke Tjepkes Reitsma. Ze trouwden in 1694. Bij haar huwelijk wordt vermeld dat ze afkomstig is uit Arum. Vermoedelijk is ze de dochter van Siebren Siebrens en Doikje Pieters en op 22 januari 1660 gedoopt te Kimswerd.

Foeke Tjepkes werd op 21 november 1661 gedoopt te Ferwerd als zoon van Tjepke Foekes en Catalina Remmelts. Tjepke Foekes hertrouwde in 1668 te Heerenveen met Neeltje Bachers, afkomstig uit Hemelum. Opvallend is wel dat ze als lidmaat in Ferwerd aangeduid wordt als afkomstig uit Haarlem. Mogelijk zijn in de bronnen Haarlem en Hemelum door elkaar gehaald en kwam ze gewoon uit Haarlem.

Foeke was eerder getrouwd geweest met Siebrigje Andries met wie hij in 1689 een zoon Tjepke en in 1691 een dochter Catalijntje kreeg. Foeke trouwde in 1697 voor de derde keer met Taetske Thomas Dotinga. 

In Hemelum was ook een eendenkooi. In 1730 koopt Foeke Reitsma de helft van de boerderij waar deze eendenkooi bij hoorde. Zijn zoon Tjepke verkoopt het aandeel weer in 1741.

Het linker mannenwapen op de grafzerk is van de familie Reitsma.


Dit wapen was volgend de heraldische databank al wel bekend van een lakzegel. De klavers staan dan 2 - 1 in plaats van 1 - 2.



Volgens wapenexpert R. Broersma: de kleuren van het wapen Reitsma / Reijtsma /  Reytsma zijn (naast de Friese halve adelaar): II: doorsneden: a. in blauw een lelie, boven vergezeld van een omgekeerde wassenaar, alles van zilver; b. in zilver 3 groene klavers, geplaatst 1 en 2. Helmteken: een groene klaver  (in de wapenboeken van Von Brucken Fock).

Het andere is een simpel boerenwapen met drie klavers.

Blijkens gegevens van zijn zoon Tjepke overleed Foeke in mei 1734.

Grafzerk 2


A[o 173]4 ... ende ... ...os ... ont... ...n... ...er o... ... oudt ... ...den .... hier [begraven]

De tekst hebben we niet verder kunnen ontcijferen. Zeer waarschijnlijk ligt hier Foeke Tjepkes Reitsma begraven. Het is in ieder geval het familiewapen Reitsma.

Grafzerk 3


Anno 1722 den 17 april is in den heere  ontslapen den eerbare Catalina Reitsma oudt in haar 21 iaar in leven huisvrouw van den ed: Alexander Sanders en leit alhier begraven

Catalina Reitsma is de dochter van Foeke Tjepkes Reitsma en diens tweede vrouw Taetske Thomas Dotinga. Ze is in 1721 getrouwd met Alexander Jelles Sanders. Deze Alexander hertrouwt in 1723 met Idske Sienes Algra uit Bolsward. Ze liggen daar ook begraven in de Martinikerk.



Ao 1744 den 31 maart is gestorven in 't neegen en veertigste jaar syns ouderdoms Alexander Sanders in leven regerende raadsman en rentemeester van de stadt Bolswaerdt en leit alhier begraven

Ao 1759 den 17 november is in den heere gerust de deugdrijke Itske Synes Algra wedu van boven genoemde Alexander Sanders oud 66 jaren en leit alhier begraven

De naam van zijn eerste vrouw Catalina wordt hier niet meer genoemd. Het wapen is weer van de familie Reitsma.

Grafzerk 4


Den [18 april 1743 is in den] heere ontslapen ds Christianus Nethenus oudt oudt 64 iaar en 6 maanden en 22 dagen na al voor en 37 ... vroom den dienst  in dese ... waar ...ten hebben ... hier begraven

...

Deze zerk is van de betonlaag ontdaan. Het mannenwapen is niet goed te zien. Het vrouwenwapen is een dubbele adelaar.


Dominee Christianus Nethenus was hier dominee van 1705 tot 1743.


Hij trouwde in 1705 met Johanna Verhoek. De nagenoeg onleesbare tekst heeft waarschijnlijk op haar betrekking.

Grafzerk 5


... [1641] ... [in] Christo ontslapen den eedele eerentphesten ir Siovrdt van Aylva in syn leve grietman van Himmelumer Oldephaert en Noortwolde alsmede ghedepvteerde staten van Frieslant en is alhier begraven

Anno 1660 den 6 april is seer christelijcken in den heere ontslapen de wel edele heer ir Iohan van Aylva in leven grietman van Hemelumer Oldephaert en Noordwolde ... rvende

...

Onderaan staat een helaas onleesbaar Lijns gedicht. Alleen fragmenten zijn zichtbaar. Het gaat om vader en zoon Sjoerd en Johannes van Aylva, beide ooit grietman van de gemeente Hemelummer Oldepahert en Noordwolde.

De beide nu zichtbare familiewapens zijn Tietema (de moeder van Sjoerd van Aylva)


en

Holdinga (de moeder van Wikje van Walta)


Aan de andere kant hebben we het wapen Walta aangetroffen.



Het vierde wapen is niet te zien. In het midden zien we de wapens Aylva en Walta. Van het wapen Aylva zijn alleen de bovenste ster en de adelaar goed te zien.



vrijdag 23 september 2016

Friesland: oude grafzerken uit de kerk van Terkaple tevoorschijn

De kerk van Terkaple wordt momenteel – zomer, najaar 2016 - gerestaureerd. De plaats dankt zijn naam aan het ontstaan rond een kapel. Deze tufstenen kapel hoorde bij de kerk van Oldeboorn en kan mogelijk gedateerd worden in de twaalfde eeuw. De kapel is is rond 1854 afgebroken en herbouwd.

In deze kerk waren een aantal grafzerken reeds zichtbaar.

Grafzerk 1


De oudste daarvan is die van Keimpe van Oenema en zijn zuster Doutje:

[Pieter] Dirck[s]

Anno 1570 de 24 may sterf die eedele Kempo van Oenema

Ao 1533 de 21 augusti sterf die eedele iuffrou Doutye van Onema

Anno 1570

Oenema Douma     [Siaerda Bonnin]gha 
Galema Harsma     Ockinga Albada

Keimpe en Doutje van Oenema waren de kinderen van Douwe van Oenema en His Bonninga van Sjaerda. Deze His hertrouwde met Frans van Roorda. Hun zoon Douwe werd eigenaar van de Oenema State naast de kerk. Hij ligt ook in deze kerk begraven.

Keimpe stierf ongehuwd. Doutje zou in kraambed gestorven zijn als vrouw van Watze van Harinxma. Deze Watze werd geboren in 1516. Dit lijkt er op te wijzen dat Doutje mogelijk niet ouder was dan een jaar of zestien toen ze overleed.

Grafzerk 2


De foto is nog van voor de restauratie. Momenteel is de zerk tijdelijk bedekt met platen.

De tweede is een reusachtige portret zerk met een lengte van 405 centimeter, een breedte van 225 centimeter en een hoogte van 30 centimeter. Daarmee is de inhoud zo'n 2,7 kuub en het gewicht rond de 7,4 ton.  Daarmee is het - voor zover ons nu bekend - de grootste van Friesland.

Het is de zerk van Douwe van Roorda en zijn vrouw:

Jacob Lows 1610

Anno 1658 den 15 november sterf den eedelen eerentphesten jr. Oene van Albada leidt hier begraven met 5 van zijne kinderen maar leit tot Mechelen in de Klarissen kerck begraven

Roerda Borchreeff

Hier leyt begrawen den eedelen eerentphesten jonker Douwe van Roerda sterf den 23 martij 1601  ende d'eedele eerenricke joffrou Elysabeth de Borghreeff syn wyf sterf den 6 april anno 1615 

Roerda Hommema Tzarda [Bonninga] Borchreeff Cloetwyck Eemdt Wynck

Non faror heroum, non gratia principum at una
Catholica en pietas Romanae relligionis,
Conscia mens etiam recti, me jussit abesse
Bis denas hyemes; patriain tandemque reversus,
Ad proprios agros morior , jam condor ia æde hac.
Nempe cappellana nostra. Pro manibus almum ,
Deumque ora Catholice.

Oene van Albada was getrouwd met Elisabeth Roorda de Borghreef, geboren Terkaple 1626, dochter van Douwe Roorda de Borghreef en Womk van Unia.

Douwe van Roorda woonde op de boerderij - Oenema Sathe - naast de kerk. Hij was eerst gehuwd met Trijn van Liauckema en later met Elisabeth de Borghreef.

Foto: Rijksmonumenten

Op de genoemde boerderij vinden we nog een schouw met daarboven de tekst:

Roerda Ziaerda Douwe van Roerda Elisabeth de Borggreef Borghreeff van d Eemt

Ook vinden we hier in de gevel nog een prachtige wapensteen van dit echtpaar:


Foto: Maikel Galama

Douwe van Roorda's  kinderen uit zijn eerste huwelijk zijn allemaal jong overleden. Hij en zijn tweede vrouw Elisabeth de Borghreef stierven kinderloos.Zij nam Dirk, de zoon van haar broer Jan, als haar zoon aan en maakte hem tot haar erfgenaam. Deze Dirk noemde zich Douwe Roorda de Borghreef en had kinderen bij Womk van Unia.

Grafzerk 3


De derde zerk betreft die van dominee Fennema:

1734 Nicolaus Fennema overleeden den 26 januarius oud 19 jaer 9 maenden 24 dagen

Ao 1742 den 22 january is overleden do Allardus Fennema bedienaer des h. evangeliums te Tercaple en Akmaryp oud 57 jaer en leit hier begraven

Allardus Fennema stond hier als dominee van 1718 tot aan zijn dood in 1742.

Grafzerk 4


In een artikel uit De Vrije Fries van 1842: De kerk te Terkaple van binnen, den 3 September 1840 opgenomen worden de eerste twee zerken genoemd. De grafzerk van dominee Fennema wordt niet vermeld. Naast de eerste twee vermelden de schrijvers nog een derde zerk, die van Tjepke van Oenema:

In het jaar ons Heren M CCCC LXXXV do staerf TYEPKA ONAMA , op Maydey. Biddet foer die syel en Pater noster

Deze zerk is in week 38 opnieuw tevoorschijn gekomen. Dit gaf ons de kans de tekst nog eens kritisch te bekijken. Wij lezen nu:

M CCCC LXXXV do staerf tyepka onama op may[dey] biddet foer [die syel en pater noster]

Het stuk tussen haken is moeilijk te lezen. Opvallend is dat het eerste stuk ontbreekt. Het zou natuurlijk kunnen dat er een stuk van de steen is afgebroken en verdwenen, maar daar lijkt het niet op. Het stuk In het jaar ons Heren is vermoedelijk aan de fantasie van de schrijvers ontsproten. Op stenen van vergelijkbare ouderdom begint de tekst dan trouwens inderdaad vaak met int iaer ons heren.

Tjepke van Oenema was de zoon van Oene Keimpes. Volgens Paul Noomen zou hij de eigenaar van Oenema te Joure geweest kunnen zijn. Van hem is een testament bekend uit 1485. Dit moet dus vlak voor zijn dood zijn opgemaakt. Hij was getrouwd met Rink Ulkesdr van Douma. Uit dit echtpaar kwam het adellijke geslacht Douma van Oenema voort.

Volgens de grafschriften van Roorda zouden er in deze kerk nog een zerk hebben gelegen. Deze is tot nu toe niet teruggevonden.

Grafzerk 5

Ano 1622 de 6 febrewary sterf den eersamen Abraham Spillaerii bedienaer des h. diensten te Tercaple en Acmaryp ende leit hier begraven

Ook Romeins naamlijst der predikanten meldt dat Spillaerii in deze kerk begraven zou zijn

--------------------------------------------------------------------------------------------------------

Voor een totaal overzicht van memorabilia uit Terkaple: http://www.walmar.nl/inscripties.asp

Voor een overzicht van de familiewapens: http://www.walmar.nl/inscripties.asp

maandag 5 september 2016

Friesland: MTB elfstedentocht 2016

Al snel na het helaas niet voltooien van de winterfietselfstedentocht rijpt bij mij het idee mee te doen aan de MTB elfstedentocht. Het moet mijn vijfde elfstedentocht worden na het wandelen, fietsen, steppen en kajakken. Al heb ik van deelnemers begrepen dat deze MTB tocht wel heel erg zwaar is. Drie dagen lang beulen. Ik vraag me af of het voor mij wel haalbaar is.

Toch haal ik het in het najaar mijn al twintig jaar oude MTB van stal en begin alvast wat te trainen. Rond de stad Groningen blijken tal van oude landwegen en graspaden in het nieuw aangelegde De Onlanden mooie trainingsparcoursen op te leveren.

Image result for de onlanden kaart

Tegelijk hou ik de website van de organisator in de gaten: http://mtb-xperience.nl/mountainbike-evenementen. In de loop van het voorjaar worden op deze website een aantal zaken duidelijk. Het wordt na vijf jaar mogelijk de laatste keer dat deze tocht georganiseerd wordt en de tocht wordt ook opengesteld voor individuele deelnemers. Tot nu toe kon je namelijk alleen in teamverband deelnemen. Ook wordt de tocht niet meer zo lang als die van vorig jaar toen de totale afstand 440 kilometer bedroeg.

Het wordt tijd om de knoop door te hakken. Op 11 april geef ik me op als deelnemer. Ik zie ook Frans Wiersema op de lijst staan. De man die ik tegengekomen ben bij de step- en de skeeler-elfstedentochten van 2015. Frans heeft inmiddels vijf verschillende elfstedentochten voltooid. Zelf heb ik er vier gedaan. Ik kan het gat natuurlijk niet te groot laten worden.

Op negen mei van dit jaar schaf ik een nieuwe mountainbike aan. Een 29'er. Een Bull Copperhead. Maar ik ben niet van het vakjargon. Ik ben van de elfstedenkruisjes. Op de nieuwe fiets ga ik echt los en dan rijgen de MTB-kilometers zich aaneen. Met data-analist als vak moet dat natuurlijk resulteren in een grafiek:


Aan het eind zien we het aantal kilometers drastisch oplopen: de MTB elfstedentocht.

Op dertien augustus heb ik de generale repetitie. De veldslag om Norg. Honderd kilometer beuken over bos- en landwegen. Helaas ben ik de dagen ervoor ziek en zijn de omstandigheden door de vele regen erg slecht. Na zo'n 75 kilometer stop ik er mee. Ongelooflijk zere benen. Maar is er niet het gezegde dat als de generale repetitie fout gaat, de finale uitvoering gaat lukken?

Ik train stug door. Vrijdag 19 augustus word ik 58 jaar. Van mijn vriendin krijg ik de ideale rugzak. Lichtgroen. Past perfect. Op 24 augustus nog een rit vanuit huis over grotendeels onverharde Drentse en Groninger wegen. Bijna 62 kilometer.


Vlak voor het begin van de elfstedentocht sta ik op 2600 trainingskilometers en voel ik me gezond genoeg om de slag aan te gaan. Allen wat last van een pees in de linker elleboog. Gevolg van een stevige tocht in de kajak. Oppassen met tillen dus. Vooral van tillen van mountainbikes.

Van vriend Durk hoor ik dat zijn oomzegger Henk Bos ook meedoet. Oersterk volgens Durk. Bos, NOMEN EST OMEN. De Romeinen zeiden het al.

DAG I

Vrijdag 2 september rijd ik naar de IJsherberg in Dokkum om de stempelkaart en nog wat zaken op te halen. Er zitten al een heleboel mensen aan tafeltjes te wachten. Frans Wiersema zit vooraan aan de koffie. We spreken gelijk af samen te fietsen.

Wonderlijk genoeg wordt de balie precies geopend als ik arriveer. Ik sta gelijk vooraan. Helaas geen mooi Merida elfstedentocht wielershirt. Jammer. Wordt nagestuurd, zeggen ze.

Ik rijd gelijk door naar Feanwâlden. Daar parkeer ik mijn auto. Kan ik die vanavond weer oppikken als ik terugfiets van de finishplaats Burgum. Nu vijftien kilometer fietsen naar de startplaats bij de Bonifatiuskapel. Weer naar Dokkum. Windje in de rug. Prachtig weer. Tot nu toe zit alles mee.

Terug in Dokkum pik ik Frans weer op. Onze doelstelling is duidelijk: het kruisje. We zijn beide immers meer gelegenheids-mountainbikers. We gaan onze krachten zo goed mogelijk verdelen om ons doel te halen.

Vanaf twaalf uur worden we gebriefd in de kapel. Ondertussen motregent het eventjes. En om één uur gaan we los voor een etappe van 68 kilometer. In het begin is het flink filerijden over de smalle paadjes en bruggetjes van het Tolhuispark. Was bij de veldslag om Norg nog veel erger. Het gaat dus niet alleen om fietsen op onverharde wegen maar ook om het nemen van hindernissen. Weldra krijgen we meer ruimte en fietsen we wisselend over verharde en onverharde wegen. De onverharde wegen zijn niet al te moeilijk en behoorlijk droog. Ze vormen geen probleem.

Onderweg komen we organisator Fokko Hoeksma tegen. Hij doet dit jaar zelf voor het eerst ook mee. Hij maant ons ook rustig aan te doen. Met een gemiddelde van vijftien kilometer per uur lukt het nog en kun je je krachten goed verdelen.

Al pratend wordt hem duidelijk dat ik de man van het elfstedenregister ben. Zelf heeft hij de tocht een keer gewandeld en nu is MTB'en aan de beurt. Ik beloof hem 's avonds nog aan het register toe te voegen. Hij vertelt ook over alle moeilijkheden die ze elk jaar ondervinden bij het organiseren van de tocht. Alles draait om vergunningen die maar niet komen. Bedankt Fokko en alle anderen.

Hij wordt vergezeld door een mooie jonge blonde dame. Haar naam is Joke van der Ploeg vind ik later uit. We komen haar later nog herhaaldelijk tegen. We blijken ook steeds in het gezelschap van ongeveer hetzelfde groepje mensen te zitten. We zitten duidelijk in de achterhoede maar wel op koers. Wel fietsen we af en toe verkeerd. Koersen op een GSM blijkt niet altijd even eenvoudig.

Wat betreft het parcours vormt voor mij het gebied rond De Falom en de Grote Wielen het hoogtepunt. Prachtig weer, mooie onverharde paden en geweldige uitzichten. Wel stuiten we op een geheime stempelpost of eigenlijk een streepjespost naast een smal metalen gelegenheidsbruggetje dat toegang geeft tot de rest van de route.

O ja, ook leuk om dwars door een stal te fietsen al maak ik me wel zorgen om een paar koeien die zich rot lijken te schrikken en bijna uitglijden in hun eigen stront. Verder vandaag weinig hekken waar de fiets overheen getild moet worden. Mijn linker elleboog houdt zich best. Wel zien we best veel lekke banden.

We komen even na vijven fit aan in Burgum. Iets meer dan zeventig kilometer op de teller. Ik meld me af en fiets gelijk door naar Feanwâlden. Fiets weer in de auto en gelijk door naar huis in Groningen. Thuis de fiets nog even schoonborstelen. Veel hoeft er niet te gebeuren. Dan flink aan de koolhydraten, rugzak weer klaarmaken en vroeg naar bed. Ik moet kwart voor zes opstaan om op tijd in Feanwâlden te zijn.

Op Youtube nog een leuk filmpje. Op1:00 zijn Frans en ik op de rug zichtbaar.

DAG II

Vroeg wakker en niet echt goed geslapen. Dan in volle vaart naar Feanwâlden. Daar pak ik mijn spullen en leg ik de autosleutel onder de motorkap. Mijn vriendin kan die motorkap dan weer openen met de reservesleutel. Hebben we nog flink op geoefend. Dan fiets ik ruim vijf kilometer naar de start waar ik Frans weer oppik. Hij heeft overnacht in een slaapzaal en vrijwel geen oog dicht gedaan ondanks de Ohropax.

De route loopt eerst terug naar het noorden. Onderweg worden we nog voorbijgesneld door een frêle, donkere dame. Een Spaanse triatlete met de welluidende naam Eugenia Pocoroba. Ontdek ik na de tocht.

Voorbij Feanwâlden pikken we de Sintrale As op. Het asfalt ligt er al maar de weg is nog niet geopend.


Op het plaatje het bovenste stuk van de rode route. Leuk idee om hier langs te fietsen.

De route blijkt een onverwachts nadeel te hebben als een groep ons achteropkomt. Het blijkt om de bus te gaan. We zitten bij de hekkensluiters van het peloton. De buschauffeur - naam gelukkig al weer kwijt - maant ons flink door te fietsen. Anders is de volgende verversingspost mogelijk al opgeruimd. Het lijkt allemaal in tegenspraak met wat Fokko ons gisteren vertelde. Het werkt mij in ieder geval behoorlijk op mijn zenuwen. Geeft een opgejaagd gevoel.

Bij Drachten komen we voor het eerst op de nieuwe MTB route van Beetsterzwaag. Single track in het jargon van de buschauffeur. Smalle paadjes en heuvel op en af. Gevaarlijk. Vergt stuurmanskunst die ik niet echt heb. Volgens mijn schoonvader - tijdig ingeseind - die vlak bij dit eerste stuk woont, lopen er drie paden naast elkaar: de single track, een schelpenpaadje en een asfaltpad. Volgens hem fietsten er op alle drie mountainbikers. We noemen geen namen. Ik heb me aan de route gehouden en mij had hij natuurlijk niet gezien.

We vervolgen de MTB route van Beetsterzwaag en arriveren bij de verversingspost . Deze blijkt ondanks het dreigement van de buschauffeur niet opgeruimd. Even flink vreten en dan het technische stuk van de route op. Hier zijn we al blij als we acht kilometer per uur halen. Verschillende mensen gaan ongenadig onderuit. Ook Frans valt. Gelukkig valt het mee. Na de tocht hoor ik dat iemand hier recentelijk een dwarslaesie heeft opgelopen.

Mij levert deze route flinke pijn in mijn onderrug op. Ik schrik er van. Gisteren geen last van gehad. Gelukkig zakt de pijn weer af als we op gemakkelijkere stukken komen. En zo zal het steeds gaan tijdens de rest van de tocht.


Tegen het eind van deze technische route komen we achter de stevige billen van een donkerharige jongedame te zitten. Wel op een MTB gezeten maar ze blijkt helemaal niet mee te doen. Ze heeft geen idee dat er een elfstedentocht gaande is. We brengen haar op de hoogte. Ze verdwijnt uit beeld als ze afslaat richting Lippenhuizen.

Nog een lange landweg en we komen op verharde wegen richting Sneek. Wel stevige tegenwind. Tijd voor de waaier. Vlak voor Oldeboorn pikken we twee dames op. We zijn nu ongeveer halverwege. Bij Terherne hebben we al een flinke groep, aangevoerd door een kerel met bovenbenen waar een olifant jaloers op zou zijn. Mountainbiken lijkt toch vooral een krachtsport. Bij Terherne moet Frans overhaast naar het toilet. Later horen we dat er meer mensen met diarree kampen. Iets met het eten in Burgum?

Direct komen we bij de openstaande brug twee jonge kerels achterop. Eén ervan ziet zo bleek als een vaatdoek. Ook aan de diarree. Even later, na het veerpontje over de Noarder Âlde Wiel geeft hij op. Sneu. We komen daar Fokko ook weer tegen met Joke, de blonde jongedame van gisteren. Ik meld hem nog dat er mogelijk iets met het eten geweest, gezien de diarreeklachten. Hij heeft er nog niets van gehoord, maar de mensen van de verversingpost blijken wel op de hoogte. Weinig aan te doen.


Foto: 11steden MTB marathon

Na nog wat landwegen komen we Sneek binnen. 113 kilometer afgelegd. Hier krijgen we eindelijk ons eerste stempel. Bij de waterpoort. En gelijk de tweede voor IJlst. Om in deze stad te komen volgen we een schelpenpaadje langs de Geeuw, ons bekend van de wandel-elfstedentocht. Niet moeilijk. Dan de lange rechte weg richting Tjerkgaast tot aan de boerderij van boer Bouma. Hier mogen we net als bij de wandel-elfstedentocht een stuk door het land. Verkort de weg naar Sloten waar we weer moeten stempelen. Stempel drie.

Na Sloten gaan we over verschillende bospaadjes en landweggetjes naar de volgende verversingspost aan de Jan Jurjenssingel. We treffen Fokko weer. Weer in gezelschap van Joke. Na deze verversingspost volgt er nog flinke tijdrit over slingerende bospaadjes. We zijn er niet op uit om een snelle tijd neer te zetten maar het gaat een stuk vlotter dan de single track route in Beetsterzwaag. We hebben trouwens de buschauffeur al een hele tijd niet meer gezien. Deze tijdrit eindigt pas bij Laaksum.

Het stuk met stevige tegenwind langs de dijk naar Stavoren is dan al begonnen. We beginnen de benen te voelen, maar we hebben in ons achterhoofd dat we dezelfde wind in de rug hebben vanaf Stavoren. Ook de klim naar het Rodeklif deert ons niet meer: leaver dea as slaaf.

In Stavoren staat mijn vriendin op de brug foto's te nemen. Op de foto Frans linksvoor en ik rechtsachter. Van de andere twee MTB'ers weet ik de namen niet.



Direct over de brug moeten we stempelen. Stempel vier.

Margriet, mijn vriendin, heeft een pension geboekt in Stavoren. Hier gaan we overnachten. Wij moeten nog even door langs de dijk naar Molkwerum met een stevige wind in de rug. Hier pikt ze mij dan op. We arriveren even na half zeven bij de camping. De finish. Bijna 190 kilometer op de teller. Paar keer verkeerd gefietst.


Mijn vriendin staat klaar met de auto. Even later zit ik in het pension in Stavoren. Even douchen en bijkomen en vervolgens een maaltijd van de Coop naar binnen werken. Als ik de fiets - zo goed als schoon - aan het uitladen ben, staat plotseling de Bamboe Boy naast me. Zo hebben Frans en ik de man genoemd die op een MTB gemaakt van bamboe rondfietst. Of hij bij mij kan stempelen. Nou nee, dat moet over de brug. Later op de kamer horen we nog een groepje van vier voorbijkomen, twee mannen en twee vrouwen. Hebben het nog makkelijk gered voor acht uur.

Later vind ik uit dat de Bamboe Boy Joep van Ginderen heet. Via zijn website brengt hij bamboefietsen aan de man.

Ik zet alles klaar voor de volgende dag. Er wordt herfstachtig weer verwacht met veel wind en af en toe buien. Wel veelal de wind in de rug. Moet lukken. Ik besluit mijn dure Goretex shirt te dragen. Speciaal gekocht in Canada. Winddicht en houdt de regen tegen.

DAG III

Zes uur wakker. Het zit me wel wat in de benen maar het valt mee. Het weer zier er inderdaad herfstachtig uit. Veel wind maar vooraleer droog. Rond zeven uur fiets ik naar Molkwerum. De wind komt uit zuid-zuidoostelijke richting. Rugwind. Lekker losdraaien.

Juistop het moment dat ik arriveer start een eerste hoosbui. Zo erg dat de start wordt uitgesteld tot pakweg tien voor acht. Bij de start krijgen we ook het stempel van Hindeloopen. Stempel vijf.

Er wordt ons op het hart gedrukt niet te hard te fietsen. De stempelpost in Bolsward is pas om kwart over negen open. Eenmaal op pad gaat het toch weer hard. Wind in de rug. Wat wil je. Vlak voor Hindeloopen gaan we de dijk op. Er is ons gezegd dat lopend te doen. Goede kans dat anders de ketting knapt.

Vervolgens fietsen door de schapenstront en klauteren over talloze hekken. Het lijkt soms ook een race om zo snel mogelijk bij het volgende hek te komen. Kun je er als eerste je fiets overheen gooien. Mannen met opengesperde ogen.

Na veel dijkkilometers met ook veel schapenstront arriveren we in Workum. Stempel zes. Frans zijn vrouw staat hier op ons te wachten. Ze krijgt geen hand van mij. Mijn fietshandschoenen zijn domweg te vies. Na Workum volgen we eerst een landweggetje met hele smalle bruggetjes. Elke keer afstappen. Weer een hindernisroute.



Daarna weer een stuk over de dijk met nog meer stront en dan nog een landweg bij Parrega. Richting Bolsward waar de verversingspost is. We verversen flink en krijgen stempel zeven. Fokko is er ook weer. Zijn teamgenoot Joke zie ik even niet. Er zijn wat weinig bakjes. Ik krijg macaroni in het bakje van iemand anders. Goed bedoeld maar gezien de diarreeperikelen van gisteren lijkt het me geen goed idee.

Hier krijg ik mijn stempel:

Foto Ton Visser (TV Bolsward)

Na Bolsward moeten we via de bolwerken eerst terug naar Tjerkwerd en daarna over allerlei landwegen of gewoon door het land over het gras met veel tegenwind richting Makkum. De regen van afgelopen nacht heeft landwegen en land flink sompig gemaakt. Het is zwaar fietsen.

Op het bolwerk van Bolsward, Frans Wiersema links:

Foto Ton Visser (TV Bolsward)

Tot nu toe hebben we één korte bui gehad maar bij Witmarsum worden we overvallen door een zeer stevig exemplaar. Precies op dat moment moeten we het land weer in. Alle hekken dicht. De vrouw van de laatste foto kan haar fiets niet over die hekken tillen. Gelukkig heeft ze een grote, sterke kerel bij zich.

De Bamboe Boy duikt ook weer op. Nog even met hem gepraat. De bamboe blijkt uit Afrika te komen. Vlak voordat we bij de zeedijk arriveren krijgt hij problemen met zijn fiets. Wij moeten over de fietsbrug klauteren. Fiets op de schouder. Snelweg over. We fietsen vanaf Zurich achter de dijk langs naar Harlingen. Harde wind in de rug. Geen gesloten hekken. Alleen roosters. De vaart komt er in. Vlak voor Harlingen opnieuw verversen en stempelen. Stempel acht. Opnieuw Fokko. Net als wij in de achterhoede kennelijk.

Na Harlingen weer allerlei landwegen. Redelijk begaanbaar. Er komen wat mensen terug. Een ongeluk, roept iemand. Bij een valpartij is bij een deelneemster - volgens mij Nynke Bouma - een vinger uit de kom geschoten. Hopelijk allemaal goed afgelopen. Ik denk niet dat ze zo de tocht heeft kunnen uitrijden. Sneu toch weer.

Even verderop komen we iemand tegen die bezig is zijn kleren uit te wringen. Een onverwachte kuil leidde tot een snoekduik. Kopje onder. Kop erbij op dit laatste stuk.

Vlak voor Franeker passeren we de Slachtebrug. Heel steil. Allemaal afstappen. Ik kan me niet voorstellen dat iemand daar met een MTB overheen komt. In ons groepje gaat iedereen ook weer schuifelend naar beneden. Dan zijn we weldra in Franeker. Stempel negen. We horen hier dat de volgende stempelpost niet in Leeuwarden is maar in Wijns bij het veerpontje. Daar is ook weer een verversingspost. Bunkeren en weer verder.

Dan komt het slechtste stuk van de hele route. Landwegen over de Friese klei. Blubber en nattigheid. Ik heb verscheidene stukken lopend moeten doen. Één keer maar schuin over het land gefietst om alle bagger te ontlopen. Dan de fiets weer over een hek. Dubbel hek deze keer. De fietsen zijn nu zo zwaar dat we ze er nauwelijks overheen kunnen tillen. Zelf zitten we inmiddels ook onder de modder. Frans is er van overtuigd dat de boer een webcam heeft gemonteerd en dat de hele familie zich nu rot zit te lachen om al die malloten. En ó mijn onderrug.

Bij Ried komen we eindelijk op het schelpenpaadje naar Berlikum. Kennen we van de wandel-elfstedentocht. Wel worden we nu ook nog bestookt met schelpen die van de banden spatten. Toch is het leed vanaf hier grotendeels geleden.

We worden nog ingehaald door twee sterke kerels. De voorste zegt er doorheen te zitten en verdwijnt vervolgens met groot verzet uit beeld. Langs allerlei leuke paadjes arriveren we in Leeuwarden waar we tot Frans zijn grote verontwaardiging niet hoeven te stempelen. Klein leed vergeleken bij alle blubber.

Als we Leeuwarden uit fietsen zien we de Bamboe Boy weer, samen met Joke, nu zonder Fokko. Zij heeft een lekke band en hij helpt haar. Dat is nog eens een kerel. Wij snellen Leeuwarden uit en passeren de brug over de Bonkevaart. Vervolgens Snakkerburen. Ik voel mijn fiets even wegglijden maar weet rechtop te blijven. Oppassen geblazen. Op het Wynsumer binnenpaad ga ik in een laatste bocht echt onderuit. Een flinke schuiver en een geschaafde knie. Het valt nog mee. Ik spoel de wond schoon bij het veerpontje. Hier krijgen we ook het stempel voor Leeuwarden. Stempel nummer tien. En de laatste verversingspost.

Vlug wat broodjes naar binnen werken en met pontje over. Op de pont wil iemand niet echt geloven dat het nog maar vijftien kilometer zou zijn. Hij vreest nog tien kilometer door de blubber. Ik weet beter. De route goed verkend. We hebben nu de wind in de rug en zetten de sokken erin. We racen over het bruggetje van Bartlehiem. Deze heiligste plaats van de elfstedentocht geeft ons nieuwe kracht: it brûzet ús troch de bealch.

Bij Tichelwurk informeer ik mijn vriendin dat we er aan komen. Frans apt zijn vrouw en ouders. We racen door. Weldra komt de bekende watertoren van Dokkum in beeld. Ik fiets bij het binnenkomen van de stad waarachtig nog verkeerd. Ik raak Frans zowaar even kwijt maar dat komt net op tijd weer goed.

Op het Dokkumer Bolwerk hoor ik nog iemand zeggen: "De laatste der Mohikanen". We kunnen er om lachen. We zijn in de achterhoede gefinisht maar samen wel goed voor elf elfstedentochten. Frans heeft gefietst, geschaatst, gewandeld, gestept, geskeelerd en gemountainbiked. Zelf heb ik gefietst, gekajakt, gewandeld, gestept en gemountainbiked. We zijn bepaald geen one-trick-ponies.

In mijn elfstedenregister zie ik dat deelnemers Gerben van Houten en Stephan Rekker - voorzitter van de fietselfstedentocht - zes respectievelijk, vijf verschillende tochten hebben gedaan. Knap. Fred Borchers heeft er vier gedaan. Danny de Graaf, Chris-Pieter Veenstra, Foeke van der Veen en Philippe van Nieuwenborgh zijn goed voor drie stuks elk. Er zullen er nog wel meer zijn maar die zijn me nu nog onbekend.

Half vijf zijn we dan eindelijk bij de finish. De dagteller staat op 142 kilometer. Totaal met de aanrijkilometers 431 kilometer afgelegd. Onder de modder en met een bebloede knie maar nog redelijk fit.



Mijn vriendin en Frans zijn familie stonden bij elkaar maar hadden geen idee dat ze op dezelfde personen stonden te wachten. We krijgen zonder controle onze kruisjes en een tegel. Fokko Hoeksma staat er ook net. Ik schud hem de hand en bedank hem voor de organisatie. En alle andere betrokkenen natuurlijk.



Het laatste stempel krijgen we niet. Het stempel is zoek. Het maakt me allemaal niet uit. Tijd om naar de auto te lopen en de douche op te zoeken. Lopend over de bolwerken van Dokkum zien we de Bamboe Boy en Joke aankomen. Ook gehaald dus.

Nog een mooi filmpje op Youtube.

Frans zie ik vast weer bij een volgende elfstedentocht. Waarschijnlijk op 5 februari bij de winterelfstedentocht.



Voor mensen die de tocht ook hebben afgelegd, bezoek het elfsteden-register: http://www.walmar.nl/elfsteden.asp?mountainbiken=ja om je in te schrijven of je gegevens bij te werken











vrijdag 12 augustus 2016

Friesland: Oude grafzerken uit Driesum tevoorschijn

De kerk van Driesum wordt momenteel (2016-2017) gerestaureerd. Ook de vloer wordt vervangen. De huidige vloer is verwijderd en daarmee zijn de eeuwenoude grafzerken weer tevoorschijn gekomen. Tijd voor de Grêfskfriftekommisje om een kijkje te nemen. Alle foto's zijn van Melle Koopmans.

Grafzerk 1


Anno 1581 de 20 [marty] sterf de edele erentfeste heerschap Tjepke van Goslinga

Anno 1582 den 5 ivly sterf de edele eerbare juffrou Anna van Liaukama sijn huisfrou

De steen is sterk beschadigd. Alleen delen van de tekst zijn nog leesbaar. Wel zijn alle familiewapens nog goed zichtbaar. We tonen hier de wapens GOSLINGA - LIAUCKEMA


Willem Hansma heeft uit een archiefstuk van de familie Liauckema een stuk betreffende de uitgaven voor deze steen boven water gehaald. Anna Liauckema's broer Jarich is kennelijk in maart 1604 met zijn zwager Adam van Paffenrode naar Leeuwarden gereisd. Hij doet verslag:
Het duurde zo te zien vele jaren voordat de steen helemaal klaar was.

Een tak van de familie GOSLINGA was enige geslachten lang woonachtig in Driesum. De familie woonde op Jarichsma StateUit: Stinzen in middeleeuws Friesland: een voorlopige inventarisatie.

Jarichsma of Goslinga in Oostwoud (Driesum)
In de naam van de pachter wordt Jarichsma in 1511 genoemd; als Jaesma of Jarsma staede in 1543, als hofstede Jarichsma in 1664. Tzalingh Jarichsma werd in 1504 en 1505 onder de edellieden in Dantumadeel genoemd. In 1511 waren zijn kinderen eigenaars van Jarichsma. In 1543 was Feye Goslinga vanwege zijn vrouw eigenaar van land onder Driesum en waarschijnlijk ook van Jaesma of Jarsma staede; zij was erfgename van Tzalingh Jarichsma. Jarichsma kwam zo aan de Goslinga's. In 1581 liet Tyepcke van Goslinga de huysinge, hoff ende state gelegen tot Driesum met alle de landen na aan zijn oomzegger Tyepcke Siboltz van Aylva, zoon van zijn zuster Frouck van Goslinga. In 1640 was jonker Sicco van Paffenrode eigenaar.
In 1622 duidde Winsemius Jarichsma op zijn kaart als edele state Goslinga aan, in 1664 beeldde Schotanus Jarichsma als hofstede af. In 1680 werd het bij een verkoop omschreven als de saate Jaarsma te Driesum, groot 120 pondemaat, met legersteden en gestoelte in de kerk. Op de kaart van Schotanus van 1718 wordt Jarichsma als gewone boerderij aangegeven. Wel lag ten zuidoosten van het erf toen nog een stinswier.

Deze state was gelegen ten noordoosten van de huidige Rinsma State.



Tjepke van Goslinga maakte deel uit van het Verbond der Edelen en werd als zodanig in 1568 door Aylva gedagvaard te Antwerpen. Wikipedia: Het Verbond der Edelen (ook Compromis) was een verbond van de lagere adel, voornamelijk uit de Zuidelijke Nederlanden, dat de opheffing vroeg van de Inquisitie en de verzachting van de vervolgingen van de protestanten met maatregelen tegen de ketters (november 1565). Het maakte deel uit van de aanloop naar de Tachtigjarige Oorlog.

Voor een overzicht van de deelnemers aan het Verbond der Edelen, zie Leden Verbond.

Van zijn vrouw Anna van Liauckama is een testament bewaard gebleven. In dit testament laat ze de state na aan Tjepke van Aylva, de kleinzoon van schoonzuster Frouck van Goslinga. Willem Hansma heeft dit testament uitgeschreven.

Inden naeme godes Amen Int jaer ons heeren duysent 
vyff hondert twee en(de) tachtich den vijff ende
twintichstens dach Junij hebbe Ick Juffrouw Anna
van Lyauckema weduwe van Tijepcke van Goslingha
hoewel cranck van lichaem nochtans mijn volle verstant
wel hebben(de) overgelecht nyet zekerder te weesen dan den
doot en(de) nyet onsekerder dan den uire van dijen ende
daerom(m)e gemaeckt een dispositie van myn tytlycke goederen
dyen Ick nae myn doot zal geraecken achtertelaten
Inden eersten bevele ick testatrix godtalmachtich myn
edele zyele & den aerde myn Lichaem verder zoe
ist[?] dat ick Testatrix Tyepcke van Aluua den jongsten
zoon van Juffrouw Vrouck van Goslingha hebbe geinstitueert
en(de) instituere by desen erffgenaem in en(de)[?] tot den huysinghe 
hoff en(de) state geleghen tot Driesum met allen dy-
landen en(de) fenen daertoe behoren(de) zoe de(s)elfde by my
en(de) mijn man ytlycke jaeren gebruijckt en(de) bewoent zyn
geweest behalve allenich zes pondematen meden inde dobben
die aende zate aent terp gebruijckt worden, met
zulcken voorwaerden en(de) bescheyde nochtans dat juffrouw
Sijouck van Lyauckema weduwe van Homme van Camstra
mijn lieve suster oft nae haer versterven een van mijn ander
outste susters dezelffde sate state huijsinge hoff en(de)
landen met den fenen daertoebehoren(de)  zall verhuijren en(de) 
den opcompsten van dyen ontfanghen tot p(ro)fijt vanden
vs Tijepcke van Aluua tot dat hy Tyepcke vyff
en(de) twintich jaeren out zal zijn ofte hem ten echte begeven
hebben, en(de) wat d(e)vs myn susters te rekeninghe brengen
by haer plechte verclaringhe & optekeninghe zal vs
Tyepcke hem daermede laten gevoegen & daertegen hem
nyet opponeren ofte naerder rekeninghe versoecken willen
voorts dat nae het versterven van Tijepcke van
Aluua vs d(e)zelffde state zate & landen met zin toebehoren
zullen eerven op zyn outste kyndt syn zoon ofte dochter
zoe verre tzelffde wesende een zoon Tyepcke is geheten
oft zoe het een dochter mochte zijn, Jents, ofte by faulte
van dijen zullen d(e)zelffde state zate en(de) landen wederom
comen & eerven op mijn naebeschreven erffgenaemen aen myn
graeden[?] ende zoe d(e)vs Tyepcke ofte Jents zulks moeghen

geboren worden uijt d(e)vs Tijepcke van Aluua mochte
versterven zonder kynderen dan naelaten meer(?) broeders 
ofte susters zulks d(e)zelffde sate & state met hen(?) 
toebehoren erven op haaren outste broeder oft suster 
oft zoe daer gheen broeders oft susters zijn op haer
naestebloedt ende zoe verre d(e)vs Tijepcke 
van Aluua zonder kijnderen ofte neergaende geboorte 
achtertelaten geraeckt te versterven, zullen d(e)vs huisinge 
hoff state zate landen ende veenen met allen hun
aenp (?) & toebehooren wederom comen  & devolueeren 
op mijn naebeschreven erffgenaamen mit dat Ick 
testatrix will dat in zulcken gevalle Feije van 
Aluua d’olste zoon van Vrouck van Goslingha
zal(?) genieten hebben ende behouden eeuwelijck ….
erfflyck Albade zate met die friesche steen gelegen 
tusschen Dockum & Driesum behoren(de) d(e)vs steen mede aen 
de zate behalven een halve pondemate leggend 
op Driesumer terplandt, ende zoe d(e)vs Feije van Aluua 
mochte versterven zonder kynderen zal d(e)zelffde Albade 
zate comen & devolueeren op Epe van Aluua den 
middelste zoon van Vrouck van Goslingha, welverstaende
dat d(e)vs Juffrouw Sijouck oft een van mijn andere 
outste susters nae haer versterven d(e)zelffde zate ende
landen mede zullen verhuijren & den opcompsten van dijen 
ontfanghen tot pfit van d(e)vs Feije van oft door zijn versterven 
voor den vs Epe tot dat d’eene van hun vijff &
twintich jaeren out zal zijn oft hem ten echte begeven hebben 
alles mede op gelijcke voegen als voeren verhaelt is nopende den 
reckening van zelffde opcompsten, doch also tusschen 
wylen Tijepcke van Goslingha myn overleden man & zyn 
vrunden sekere schriftelijcke scheydinghe gemaeckt is 
van(de) goederen een ygelijck toe deel gevallen, aen d(e)zelffde
scheijdinghe wijlen Tyepcke Goslingha toebehoert hebben
bij des vs Tyepcke van Aluua moeder, om, ofte haer
voormont ontfanghen is van vs Tijepcke Goslingha 
van(?) daer(?) uit een copie te laten schrijven dwelcke alsnoch 
onderhaerluyden oft eenyghe van hun ten(?) berustende(?), zoe 
wil ick testatrix dat het naeste bloedt van vs Tyepcke 

van Aluua en zijn broeders vs ofte d(e) administratie
van (de) zelffde hebben, zullen gehouden zijn mijn naebesch.
erffgenamen wederom te doen hebben & overleveren
tot haere vermaninge de vs schriftelijcke scheidinge 
met oock verclaringe van haerluyden dat zij 
van weghen den kinders van Vrouck Goslinga 
hun daerna willen reguleren, & myn erffgenamen
hyer naebenoempt de toegelechte goederen inde vs
scheidinge begrepen rustelyck & vredelyck zonder
enighe tegenseggen laten gebruiken & daertegens hem geensins
opponeren, ofte bij faulte & onwillichijt van dyen
zullen alle de vs instituties gheen plaetse hebben
Dan zullen vs kynderen vantgeen hyer voren hoor
is toegesecht versteecken wesen & gheen genyet daeraff
hebben. Willende ick testatrix verder dat mijn
naebesch. erfgen. bij raedt vanprincepaelste van Driesum
over vijff jaeren nae myn versterven zullen op renten 
stellen vijer hondert gg daer aff de jaerlixe
rente beheert zall worden bij advys van mijn 
naestebluedt aen den rechten huisarmen binnen Driesum 
mits dat geduijrende d(e)vs vyff Jaeren uuijte opcomsten 
van state zate & landen te Driesum Tyepcke van 
Aluua toegesecht & den vs armen na mijn versterven 
jaerlix zal uytgekeert & betaelt moeten worden
Acht & twintich gouden gg. Voorts zoo 
instituere ende maecke ick testatrix erffgenaem 
juffrouw Jell van Lijauckema mijn lieve moeder 
in alle mijn inboel & huysraet met oock myn 
clederen bij mij naetelaten, begerende lyefflycken 
op mijn moeder dat zij haer daer mede will 
laten genoeghen, & indyen nyet zall zij mede 
voor een negende deel & part genieten & ontfangen 
met mijn andere susters & broeders de landen 
die mij in hijlcq contracte mede gegeven zijn
Item ick legatere vor uyt Syouck van Lyauckema
myn suster mijn drie silveren soltvaten ende

Tyepcke van Aluua vs zal hebben den twaleff
myn silveren lepelen, ende verder van myn andere
goederen roeren(de) & onroeren(de) cleinodijen actien(?) & 
gerechticheden zoodanich ich dyen zall geraecken(?) 
achtertelaten, maecke ick testatrix erffgenaem 
Syouck van Lyauckama vs myn lyeve suster 
in twee achtendelen ofte parten, met zulcken 
bescheyde nochtans dat zoe verre Jarich van 
Lijauckama myn broeder ofte zyn kynderen in toecomen(de)
tyden mochten by believen vanden overicheyt alsdan wesen 
binnen desen landen haer goederen vry & onbelet
gebruycken & daermede doen zoe hem belieft, zall vs
Juffrouw Syouck myn suster gehouden zijn vs Jarich ofte
zyn kijnderen in zulcken gevalle den eene achtepart
daeraff volghen laten overteleveren & te relaxeren
mits dat zij te vreden sullen zijn met den verclaringhe
ofte optekeninge bij mijn suster vs daeraff te doen
soe groot dzelffde achteparte bedraecht & naer de 
zelffde gelegen is zonder haer te …eren 
tot eenygge wyder rekeninghe dan hij zelffs verclaren 
zall & voorts inde restante ses achteparten vande vs mijn goederen
institueer ick erfgenaamen mijn ander vyff susters & een broeder 
doch oock met zekeren bescheyt &  dat zoe verre eenyghe 
van hun nyet zouden mogen binnen desen landen haer goederen
& aenparten vrij & onbelet gebruycken nae mijn versterven dat 
d(e)zelffde zullen comen & succederen & erven op Juffrouw Syouck
mijn suster ofte haer erfgenam(en) tertijt toe zij ofte haeren erfgenamen
dyen zullen moghen gebruycken & aengaende de ….. …. disponeere ick 
dat Juffrouw Siouck d(e)zelffde zal ontfanghen & nae haer …. 
nae myn versterven & dyen nae mijn versterven uijtkeren onder myn
erfgenamen zoe als ick haer montlyck gesecht hebbe willen(de) dat een ygelyck 
met de uytdeylinghe bij haer te doen zal te vrede wesen & haer daerteboven nijet
maltesteeren  … … vs ick testatrix verclare te wesen mijn laeste 
wille & zoe dese nyet en zolde moghen subsisteren als een solemneel testament
zal zelffde ten minsten ….. als een codicill …. ofte andere uyterste 
leste wille dien ick wil dat in alles zal achtervolcht worden van mijn erffgenam(en) 
bij versteck van tgene haer toegelecht is toirconde mijn hant en(de) vorder den handen 
van Nicolaus Gerardus, Pieter Pouuelszn, Siiert Lambertszn, … Syuerdszn, Jelle 
Syurdtszn & Jan Hobbezn alles ….. binnen Deijnum sampt Douwe 
…. Pubb. & …. Notarius binnen Leverden(?) als toegeroepen getuijghen op een tijt bij malcan- deren tot Deijnum voor mijn testatrix bedde vergadert tot mynder bede hyer onde… …

Anne Lijauckema / Nicolaus Gerardij / Jelle Siurtszn / Jan Hobbezn / 
Pijter Pouues / Siurdt Lamberts / D. Nijenhuis
Freeck Sijuerdts

Op huyden dato deses, heb ick Nicolaes Dries(?)
openbaer & toegelaten notaris in Franeker resideren(de)
ten versuecke van za. j. Anna van Liauckema in leven
echte vrouwe & weduwe van za. Tiepcke van Goslingha erffgenamen
mij getransporteert  aende persoon van Sijboldt Aluua
als vaeder van Feije & Epe van Aluua zijn
beyde kijnderen bij wijlen Juffrou Vrouck van Goslingha achter
gelaten & getogen ende hem Sijboldt ter presentie vanden bevestigers
deses den testamente bij wijlen j. Anna van Liauckema
gemaeckt & achtergelaten te vooren gelesen & hem alsoe
behoorlicken geïnsinueert daerbeneffens oock aenden selven
uutte(?) name als vooren versocht om aen j. Anna erffgenamen
broeders & susters t’overhandigen een scheijdbrieve waer 
mede Feije & Epe voors. inden testamente van 
za. Anna Liauckema voors. zijn belast, voor dat d’institutie 
op dselve Feije & Epe in voor gevoerde testamente gedaen eenich-
sins plaets zouden hebben ofte bij weijgeringe dat voors 
erfgenamen broeders & susters van voors w. Anna Liauckema 
protesteerden gelick zij bij desen zyn doende dat voorn 
Feije & Epe tsamen oft een van beyden noch in leven 
zijnde van t genige hun onder voorgaende conditie bij w. j. Anna 
in haer testament is toegesecht zullen versteken wesen 
nae vermeldens & breder(?) inholts des testaments voors waer
nae d(e)voors j. Anna broeders & susters gedochten hun te 
regheeren waeroppe d(e)voorn. Sijboldt van wegen zyn 
twee kynderen mij notaris ter presentie als vooren heeft 
voor antwoort gegeven den principale …chte scheijdbrief 
niet te weesen & oock onsinbaer voor hem te wesen, doch vercla
rende tinholden vandien van wegen zyn kinderen voors in 
alles wel te willen nagaen & onderholden van d(e)selve 
scheijdbrieve oock presenterende eerfgenamen van 
za. Anna Liauckema te willen behandigen copije autentick 
met daer beneffens genuchsaem & schriftelick bescheijdt 
d(e)erffgenamen van za. Anna Liauckema tot genen tijden
over tinholden van d(e)selve scheijdbrieve int mi(n)ste gemolesteert 
te worden orconde & in kennisse t genige voors 

alsoe by mij notaris gedaen & volbracht is & oock t.eluige 
alsoe in presentie van ons Giecke Eelcke dorprechter
in Dronryp sampt Pieter Fedrickzn herbergier aldaer 
geschiet zynde  tot getuygen hierover geroepen 
hebben wij notaris & getuygen voors desen met onse 
handen verteykent actum op Dronryp den XXIXen 
martij ao xvc seven & tachtich

Gieke Eelckezn (handtekening dorpsrechter WH)
1587

Pieter Feddrickzn N…. (handtekening notaris, WH)

Onder de zerk van Tjepke van Goslinga en Anna van Liauckema bevindt zich een grafkelder waarvan we een foto hebben:

Foto: Syb Eldering

Grafzerk 2


Anno 1630 den 7 september is gestorven den eersamen Iacob Canter van Oosten out 68 iaer ende leyt alhier begraven

Anno 1710 den 26 september is in den heere ontslapen den ... erentvesten ... Ericus van Haersma in leven raad ter admiraliteyt in Frisland en burgermeester der stede Harlingen out synde 63 iaren en vyf maanden ende leyt alhier begraven

De Canters waren de bewoners van de Canter State, zie hiervoor
http://www.stinseninfriesland.nl/CanterStateDriesum.htm

Van de Canter State is niets meer terug te vinden. De plek is wel bekend. Vlak boven de Strobossertrekvaart aan de Terpwei:


Ericus van Haersma was de echtgenoot van Anna Clara van Canter (zie grafzerk 3). Hij was de eigenaar van de Haersma State te Oostermeer.

Grafzerk 3


Anno 1633 den 6 january is gestorven de eerbare Machel Vos de huisvrouw van Jacob Canter van Oosten oud 64 jaar en lyt alhier begraven

Anno 1724 den 26 ianuarius is in den heere gerust vrouw Anne Clare Canter wed: wyl: ... Ericus van Haersma in leven raed ter admiraliteit in Friesland en burgemeester der stede Harlingen oud 69 iaren 4 maanden en 23 dagen en leit alhier begraven

Anna van Canter gaat na de dood van haar echtgenoot definitief op de Canter State wonen.

Grafzerk 4


Anno 1719 den 5 dec stierf vrouwe Sjoerdie van Haersma in leven huisvrouw van Arnold van Idsinga secretaris der [stede Harlingen] ...

Sjoerdje van Haersma was een dochter van Erik Meierts van Haersma en Anna Clara Franses Canter (zie grafzerk 2 en 3).

Grafzerk 5


...[Arnold] van Idsinga den iaere 1711 tot 1738 wegens deze grietenije gecommitteerde staet ... [17]39 oud ... daegen

Arnold van Idsinga was de echtgenoot van Sjoerdje van Haersma (zie grafzerk 4)

Grafzerk 6


[Iuffer] Sioertie van Idsinga geboren den 13 december 1730 overleden den 16 november 1741

Sjoerdje van Idsinga was de dochter van Frans Canter van Idsinga en Saapke Poutsma

Grafzerk 7


...br heer ir F.D. van Sytzama anno 1745

De Van Sytzama's bewoonden lange tijd de Rinsma State. Ir is hier de afkorting van jonker.

Grafzerk 8


Vrouw Geertruid van Haersma weduwe van de heere Titus Sloterdyk in leeven raad ordinaris in den hove van Friesland gestorwen den 16 iuni 1762 oud bynae 84 iaeren rust hier in verwagting van een beeter leeven

Geertruida van Haersma was een dochter van Erik Meierts van Haersma en Anna Clara Franses Canter (zie grafzerk 2 en 3).

Grafzerk 9


Vrouwe Syoertie van Idsinga in leeven egtgenoote van dr P:I: Poutsma secretarius van Dantumadeel overleeden den 23ste juny 1768 oudt in't 49ste iaar legt hier begraven

Sjoerdje van Idsinga was de dochter van Arnold van Idsinga en Sjoerdje van Haersma (zie grafzerk 4 en 5)

Grafzerk 10


Petrus Johannes Poutsma in leven secretaris en ontvanger der boelgoederen van Dantumadeel overleden den 20 sepbr 1780 out 55 jaar en ligt alhier begraven

Petrus Johannes Poutsma was de echtgenoot van Sjoerdje van Idsinga (zie grafzerk 9).

Grafzerk 11


De hoogedel gestrenge heer mr. Adrianus Canter Visscher grietman over Dantumadeel en gecomiteerde staten landts dage e.e. overleden den 19 en begraven den 26 july 1782

Het famiewapen is van de familie CANTER VISSCHER. Over Adrianus Canter Visscher is een artikel geschreven door Bauke van der Pol: Van koopman naar grietman.

Deze zerk ligt op de toegang naar een manshoge grafkelder. Mogelijk is deze kelder speciaal gemaakt voor de bijzetting van Adrianus Canter Visscher. Hij zou dan van rond 1782 zijn.


Duidelijk zichtbaar is dat de binnenmuur van deze kelder na ruim tweehonderd jaar nog in een uitstekende staat verkeert. Onduidelijk is of de huidige steen de oorspronkelijke deksteen is. Donderdag zeven september 2017 is de steen even gelicht en was de kelder toegankelijk. Er is maar één persoon in bijgezet. Vermoedelijk Adrianus Canter Visscher. Zo op het oog was de ruimte nog ongeschonden. De bedoeling is dat de toegang deels wordt afgedekt met een glasplaat.

Grafzerk 12


Canter

Onduidelijk is op welk lid van de familie Canter deze steen betrekking heeft.

Grafzerk 13


... ir F.D. van [Sytzama] 6 anno 1745

Grafzerk 14



Ao [155]8 den 17 ianuarij sterf Pieter van Goslinggha

De middelste wapens zijn GOSLINGA - AGGAMA. Pieter moet dus wel een zoon van het echtpaar Feye van Goslinga en Ynts van Aggama zijnn. Van dit echtpaar waren tot nu toe geen kinderen bekend.

Grafzerk 15


Anno 1558 de 9 apilis sterf Feije van Goslingha

Feye van Goslinga was de oudere broer van Tjepke van Goslinga van zerk 1. Feye is rond 1555 getrouwd met Ynts Pieters van Aggama. Van dit echtpaar zijn verder geen gegevens bekend. Wel is Ynts naderhand getrouwd was met Worp van Tjaerda. Hij woonde Tjaerdastate te Rinsumageest en wordt nog genoemd in 1575. Zij zal daar dus waarschijnlijk ook gewoond hebben en begraven zijn. Onduidelijk is ook wanneer ze overleden is. Ook haar grafzerk is niet bekend.

Ynts broer Alef van Aggema was net als zijn zwager Tjepke lid van het Verbond der Edelen. Aan de wapens te zien was er op deze grafzerk ook ruimte gereserveerd voor Ynts. Omdat haar tekst ontbreekt lijkt ze hier niet begraven te liggen.

Grafzerk 15


[Ao 15]58 den 19 ivnij is gesterve iongghe [Feije va Goslinga]

Ao 1556 den 5 iunij sterf Ietzs va Goslinga een soen en docht va Feije Goslinga en Indts Aggama

Op deze zerk worden nog twee kinderen van het echtpaar Feye van Goslinga en Ynts van Aggama. De naam van de dochter wordt vermeld: Jetzs. De naam van de zoon zal wel Feye geweest zijn.

Overig

Volgens het Dootboeck van  Ernestus van Harinxma a Donia zou hier in Driesum ook Sypt van Goslinga begraven moeten liggen. Overleden op 21 juli 1614 op drieëntwintigjarige leeftijd. Hij was een zoon van Feije van Goslinga en Tjitske Uninga van Hoitema. Deze Feije moest oom zeggen tegen de Goslinga's van zerk 1 en zerk 15. Zijn zerk hebben we evenwel niet teruggevonden. Wel is er nog een groot stuk van een grafzerk teruggevonden dat als steun voor de preekstoel diende. Tekst is op dit stuk niet te zien.

Ook vonden we naast de grafzerken van Feije en Pieter van Goslinga nog een altaarsteen met duidelijk zichtbaar drie van de vijf kruisjes die de vijf wonden van Christus symboliseren. Een deel van de steen ontbreekt.
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Voor een totaal overzicht van memorabilia uit Driesum: http://www.walmar.nl/inscripties.asp

Voor een overzicht van de familiewapens: http://www.walmar.nl/inscripties.asp